Son yıllarda, siyasi liderlerin "ne solcuğa ne sağcuğa" olmadığını söylemeleri yaygınlaştı. Bu ifade genellikle "yönetim", "verimlilik", "diálogo", "denge" ve "pragmatizm" gibi kelimelerle birlikte kullanılır. Bölünmüş bir ülkede ve kurumsal siyasetin kriz yaşadığı bir ortamda, bu söylem verimli bir toprak buluyor çünkü ideolojik tartışmalardan uzakta yönetme vaatini sunuyor. Sorun, siyasetin bu tartışmaların dışında gerçekleşmemesidir.
Devletin yaptığı her seçim sonuçlara sahiptir. Kaynakları nereye yatıracağına, hangi politikaları önceliklendireceğine, karar alma mekanizmlarına kimlerin katılacağına, hangi hakların genişletileceğine ve hangi grupların korunacağına karar vermek, yönetenlerin rolüne, eşitsizliklere ve öncelikle ele alınması gereken sorunlara ilişkin kavramlara bağlıdır.
Bu nedenle, bir liderin solcu, sağcı veya merkezci olup olmadığına bakmak yerine, seçimlerinin hangi çıkarları güçlendirdiğine, hangi ittifakların hükümetini desteklediğine ve bunlardan hangisinin bir toplum projesinin inşasına dayandığını gözlemlemek daha önemlidir.
Pernambuco'da, bu tartışma Raquel Lyra'nın (PSD) siyasi inşasında oldukça belirgin bir şekilde ortaya çıkıyor. Valinin imajı, "Pernambuquismo" olarak adlandırdığı ve büyük ulusal siyasi kimliklerden tartışmayı uzaklaştırmaya çalıştığı bir istisna ile ilişkilendiriliyor.
Ancak hiçbir siyasi kariyer sıfırdan başlamaz ve Raquel, Brezilya siyasetinde uzun süredir yer alan bir ailenin üyesidir. Bu nedenle, onu sadece sağcı veya solcu olarak sınıflandırmak yerine, idari verimliliğe vurgu yapmasının, siyasi çatışmalardan bağımsız bir hükümet imajı yaratırken, yönetimin içinden seçim yapmayı içerdiğini fark etmek önemlidir.
Bu seçimlerde, diğer liderler de benzer söylemlere başvurdu, ancak oldukça farklı pozisyonlarda ve ittifaklarda bulundular. Maranhão'dan Eduardo Braide (PSD), ulusal polarizasyondan uzaklaşmaya ve eyaletin somut sorunları ve yönetimi üzerine odaklanmaya çalıştı.
Minas Gerais'ten Jarbas Soares Júnior (PSB), kendini solcu, sağcı veya merkezci olarak tanımlamadan, kamu yönetimi üzerine odaklanarak "ideolojik çekirdekler" ile karşıtlık kurdu. Başka bir siyasi alanda, Tarcísio de Freitas (Republicanos) de teknik ve ideolojiyi ayırarak bazı hükümet seçimlerini savundu.
Bu deneyimler eşit değil ve aynı siyasi projeyi mutlaka ifade etmiyorlar. Dikkat çekici olan, yönetim alanına siyasi tartışmalardan uzaklaştırmak için kullanılan dilin tekrarlayan bir dil olmasıdır. Neye hizmet eder bu tarafsızlık?
Sorun, teknikin önemini reddetmekle ilgili değil, ancak kamu politikaları planlama, kanıtlar, bütçe, idari kapasite ve değerlendirme gerektirir. Ancak bu araçlardan hiçbirinin hangi sorunların öncelikli olarak ele alınması gerektiğine veya kamu kaynaklarının kime ayrılacağına dair tek başına bir yanıtı yoktur.
Eşitsizlik, ırkçılık, kadınlara karşı şiddet, gelir yoğunluğu, toprak erişimi, kamu güvenliği, özelleştirme veya bütçe dağılımı yalnızca yönetim sorunları değildir. Aynı zamanda haklar, kaynaklar ve güç etrafında yaşanan çatışmalardır. Teknik, bir siyasi kararı bilgilendirebilir, ancak toplumun inşa edilmesinde tartışmayı ortadan kaldırmaz.
Bu ayrım, Sueli Carneiro'un bilinen formülasyonu — "Sol ve sağ arasında, ben hala siyahım" — bize bir pusula olarak hizmet eder. İlk bakışta, ifade "ne sol ne de sağ" söylemiyle ilişkilendirilebilir, ancak iki pozisyon da derinlemesine farklı siyasi konumlardan kaynaklanmaktadır. Sueli, siyasi tartışmaların önemsiz olduğunu iddia etmez veya tarafsızlık talep etmez, ancak tam olarak güç ilişkilerine dikkat çeker ki bu ilişkiler, hükümetler, partiler veya siyasi alanlar değişse bile değişmez.
Brezilya siyah hareketinin, hatta ilerici alanların içlerinde bile, bu şekilde hareket ettiği birçok tarihi bölüm vardır, bu alan ırkçılığı bir ikincil çelişki olarak ele aldı, ekonomik eşitsizliklerle mücadele ederek ırkçı eşitsizlikleri aşacağını varsayarak. Sueli, siyah deneyimi politik düşüncenin merkezine yerleştirerek, ırkçılığa karşı mücadele etmeyen dönüşüm projelerinin yapısal bir demokrasi boyutu olarak ırkçılığı ele almadığını ve siyasi özerklik gösterdiğini kanıtlayarak sınırlamalara işaret eder.
Burada, bu, ilkeleri fedakarlık etmeden ittifaklar kurma, farklı alanlarla diyalog kurma ve mevcut çatışmaları gizlemeden ve hatta belirli projeleri paylaşanlarla gerilime neden olarak, ırkçılık, patriyarkat ve sınıf ilişkileri tarafından üretilen eşitsizliklerle mücadele etmeyen projeleri eleştirme yeteneğini içerir.
Öte yandan, tarafsızlık, bir siyasi pozisyon olarak talep edildiğinde farklı bir şekilde işleyebilir: kararları sosyal tartışmaların üstünde gibi göstererek, derinlemesine siyasi seçimleri görünüşte idari konulara dönüştürür ve bu da güç ilişkilerinin görünürlüğünü azaltır.
Bu iki pozisyonun aynı düzende sunulması, yanıltıcı bir eşitlik oluşturur. Otomasyonla hizalanmayı reddetmek ve kendi anti-ırkçı siyasi projenizi inşa etmek için özerklik talep etmek, "ne sol ne de sağ" olarak konumlanmakla aynı değildir. İlkinde, siyasi tartışmanın kapsamını genişletmeye çalışılır, tarihsel olarak ikincilleştirilen boyutları içerir. İkincisinde, ideolojik kategorilerden uzaklaşma, kendi tartışmaları ve güç ilişkilerini gizlemeye katkıda bulunabilir.
Tartışma, özellikle Brezilya demokrasisinin şekillenmesi göz önüne alındığında daha da önem kazanır, bu demokrasi ırk, cinsiyet, sınıf ve bölge eşitsizlikleriyle işaretlenmiş bir toplumda inşa edilmiştir. Belirli gruplar, kamu yararının ne olacağı, hangi taleplerin meşru kabul edileceği ve karar alma alanlarında kimlerin yer alacağı konusunda çok daha fazla imkana sahipti. Demokrasiyi düşünmek, sadece kurumları ve resmi olarak onları işgal edenleri değil, onları geçiren güç ilişkilerini de göz önünde bulundurmak gerektirir.
Bir liderliğin hangi siyasi kimliği talep ettiği sorusu ötesinde, kimlerin karar alma süreçlerine katıldığı, kimlerin kamu kaynaklarına erişimi olduğu, hangi bölgelerin yatırımlar aldığı, hangi yaşamların korunduğu ve hangi eşitsizliklerin belirli bir siyasi projenin üstlenmeye istekli olduğu gibi sorular sormak önemlidir. İdeolojik bir tanımlamanın olmaması bu çatışmaları ortadan kaldırmaz. Bazen sadece daha az görünür hale getirir.
Demokrasi, çatışma olmamasını değil, tam tersine çatışmaları görünür kılma ve toplumun yapısını şekillendiren bu çatışmalarla kamuoyu önünde mücadele etme olasılığına bağlıdır. Birinin bu pozisyonlardan uzak durduğunu iddia etmesi, daha temel bir soruyu gündeme getirir: Birisi "hiçbir taraftan değilim" dediğinde, hangi güç ilişkileri adlandırılmayı bırakır?