27 yaşındaki psikolog Lara Vieira, yalnız bir yaşlıya seansını bitirdikten sonra, en iyi arkadaşına bir anlaşma önermek için aradı. "Birlikte 65 yaşına geldiğimizde, ikimizin de evli olmaması durumunda birlikte yaşayacağımızı söyledim. Eğer biri evli olursa, diğerini ağırlayacak" dedi.
Yaşlı kadının çocukları olduğunu, ancak bu çocukların hayatında bir rol olmadığını anlattı. "Çok büyük bir duygusal yalnızlık yaşıyordu" dedi, bu psikolog, ev içi şiddet ve ailevi şiddet mağdurlarına destek veren bir alanda çalışıyor. "Çalışma alanımda, her yaşta kadınları takip ediyorum. Bu kadınların çoğu çocukları veya eşleri var, ancak bu ilişkiler genellikle kötü oluyor. Bazen, bu ilişkiler şiddetli olabilir."
Bu kadınlara yönelik seanslar, Vieira'nin uzun süredir sahip olduğu bir isteği pekiştiriyor: çocuk sahibi olmamak. "Bu isteğin küçük yaşlarımda başladığını düşünüyorum, çünkü anne olmak zorunlu bir şey olmadığını anladım" dedi. "Anemi çok meşgul olduğunu görüyordum, bu nedenle benim için anlamlı değildi" diye ekledi.
Vieira, çocukların yaşlılıkta bakıma ihtiyacı olduğu fikrini eleştiriyor. Psikolog, çocukların yaşlı aile üyelerine destek verebileceğini, hatta kendisinin de gerektiğinde ebeveynlerini bakmaya almayı planladığını, ancak bunun her zaman geçerli olmadığını savunuyor. "Böyle bir durumda, kendimi bir bakıma ihtiyacı olan birine koymak çok bencillik olur. Bunu asla yapmayı düşünmedim" dedi.
Ayrıca okuyun:Üçüncü yaş dilinin isyanı: Toplumun geleneklerini değiştiren bu nesil, bugün haklar ve kapsayıcılık için mücadele ediyor
Geçmişin kavramı
Demografik değişimlerin ortasında, "çocuk = gelecekteki bakım" kavramı giderek eskidi, diyor uzmanlar.
"Bu kavram, yüzyıllardır var olan bir kültürel meseledir, ancak bir yanılsamadır. Günümüzde dünya artık buna izin vermiyor. Birçok çocuk, kadın ve erkek, günde birçok saat çalışmak zorunda, 6X1 çalışma düzeninde, neredeyse uyumak için bile zamanları yok. Ayrıca, birçok kişi başka bir şehirde veya ülkede çalışıyor", diyor sosyal bilimci Jorge Félix, yaşlanma üzerine araştırmacı ve Escola de Artes, Ciências e Humanidades (EACH-USP) geriatri yüksek lisans programında öğretim üyesi.
Çocukların olmaması, her zaman ihmal veya dikkatsizlik anlamına gelmez. "Çoğu çocuk, yetişkin hayatını ebeveynlerinin yanında yaşamıyor, bu durum tüm sosyoekonomik sınıflar için geçerli", diye ekliyor Félix.
Yeni bakım düzeni önemli bir unsur içeriyor: ailelerin azalması. Çocukların ebeveynlere bakmakta her zaman öncelikli rol oynaması, ancak son yıllarda bu durum giderek azalmıştır.Ülke genelindeki doğum oranındaki düşüş.
1960'larda, Üretim oranı, Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE) tarafından yapılan Demografik Censo'ya göre, kadınların üreme çağındaki kadın başına 6,28 çocuk olarak kaydedildi. O dönemden beri, bu oran yıllar geçtikçe düşmektedir. 2022'deki en son yapılan araştırmada, bu oran kadın başına 1,55 çocuğa gerilemiştir.
“Çoğu insan artık sosyal ve kültürel koşullar nedeniyle çocuk sahibi olmayı tercih etmiyor, çünkü kariyer, ilişkiler veya farklı deneyimler gibi alanlarda seçimler yapma özgürlüğüne sahip. Ayrıca, 30 veya 40 yıl öncesine kıyasla, çocuk sahibi olmak artık birçok kişi için bir tatmin arayışı olmaktan çıkmıştır", diyor, Biyo Yaşlanma ve Yaşlılık Bilimler Birliği'nden (SBGG) psikolog Valmari Aranha.
Üzülmenin doğum oranlarıyla ters orantılı olarak, ülkenin yaşlanma oranları giderek artıyor. 2022'deki IBGE'nin nüfus sayımında, 60 yaş ve üstündeki 32 milyonun fazla Brezilyalı vardı, bu da 2010'daki önceki anketle karşılaştırıldığında %56'lık bir artışa işaret ediyor. Bu nüfus segmenti önümüzdeki yıllarda daha da artmaya devam edecek.
Bakım konusundaki yeni bir yaklaşım
Bu demografik değişimler, bakım kavramını değiştiriyor. Bu, insanların daha erken yaşta kendi yaşlanmalarıyla ilgili endişelenmelerine neden oluyor. Bu, destek ağları, sağlık bakımı ve finansal planlama gibi konuları içeriyor.
Ben kendime bakacağım. Genç yaşta egzersiz yaparak, yaşlılıkta kendimizi bakabildiğimizi sağlamalıyız. Biz, hayatımızın en önemli insanlarız, bu yüzden öncelikle kendimizi, başkalarını da bakabilmek için, kendimize bakmalıyız", diyor reklamcı Preta Araújo. Şu anda 34 yaşında olan Araújo, annelikle ilgili baskının azaldığını söylüyor. "Zamanla, insanların çocuk sahibi olmak istemediğimi kabul etmeleri arttı. Ancak daha gençken, çok büyük bir baskı vardı.
Uzmanlar, kadınların çoğunlukla çocuk sahibi olma baskısının hedefi olduğunu söylüyor. "Ancak, günümüz toplumunda bir değişiklik oldu. Kadının çocuk sahibi olmak istememesi, geçmişte çocukların kadının bir parçası gibi görülmesiyle karşılaştırıldığında, artık çok da şok edici bir durum değil", diyor sosyolog Helena Hirata, Fransa Ulusal Araştırma Merkezi'nin emekli araştırma direktörü ve São Paulo Üniversitesi Sosyoloji Bölümü'nde misafir araştırmacı.
Gelecekte, Araújo, gerekli bakımları karşılayacak paraya sahip olmasını ve gerekirse bir arkadaş ağına da güvendiğini umuyor. "Çok güzel bir gelecek görüyorum, çünkü birçok arkadaşım da çocuk sahibi olmak istemiyor. Bu da harika, çünkü birlikte bir arsa satın alıp, her biri kendi evinde yaşarken birbirimize destek olabileceğimiz bir ortam yaratabiliriz", diyor.
Arkadaş ağı
Arkadaşların, Vieira'nin gelecekte de önemli bir destek olarak görülmesi bekleniyor. "Yaşlılıkta bana destek olacak bağlar kurmayı umuyorum. Bu, kurduğum ilişkiler üzerine düşünmemi sağlıyor," diye yorumluyor psikolog.
Sonunda Jama Network Open'da yayınlanan ve Michigan Üniversitesi araştırmacıları tarafından yapılan bir çalışma, arkadaşların, yaşlıların bakım ağında önemli bir rol oynayabileceğini gösteriyor. Araştırma, 2.600 engelli yaşlıdan elde edilen verileri analiz ederek, onlara yardım eden kişileri belirledi.
Bu verilere dayanarak, araştırmacılar, yaklaşık 2 milyon engelli yaşlının, Amerika Birleşik Devletleri'nde, akrabaları olmayan arkadaşları, komşuları da dahil olmak üzere, onlara yardım ettiğini tahmin ediyor. Çalışmanın, bu akraba olmayan bakıcıların, en yaygın aktivitesi, alışveriş veya tıbbi randevular gibi görevleri yerine getirmek için taşıma olduğunu belirtiyor.
Çalışma ayrıca, arkadaşlardan yardım alan yaşlıların, yalnız yaşamayı, evli olmamayı ve daha az çocuk sahibi olmayı daha olası bulduğunu gösteriyor.
Aileler, ayrıca çocuk sahibi olmayı istemeyen veya olamayan kişiler için yaşlılıkta da farklı şekillerde var olabilirler; uzmanlar bu konuda uyarır. Kardeşler, yeğenler veya çok yakın akrabalar, bu akraba ile birlikte bulunabilir ve destek ağı oluşturabilirler.
"Çocuk sahibi olmama baskısıyla başa çıkmanın en önemli yolu sosyal bağlar kurmaktır. Yalnızlık, fiziksel sağlığa, zihinsel sağlığa ve yaşlanmaya zarar verir. Genel olarak, arkadaşlıklar kurmak ve bunları yaşam boyunca beslemek de önemlidir", diyor Valmari Aranha.
Çocuksuz çiftler
Çocuksuz çiftler için bakımda ek bir unsur vardır: Birbirlerine yıllar içinde yardımcı olabilirler. Pazarlama direktörü Fabio Zelenski (40 yaşında) ve sekiz yıldır birlikte olan stil sahibi Ana Paula Mendes (41 yaşında) da bunu planlıyor.
"Her şey çok hızlı geçti, tanıştık ve üç ay sonra birlikte yaşamaya başladık, altı ay sonra nişanlandık ve o zaman evlenemediğimiz tek sebep pandemiydi", diyor Zelenski. Başından itibaren, birinin diğerinin çocuk sahibi olmayı planlamadığını anlamıştı. "Bu benim isteğim olduğunu her zaman açıkça belirtmiştim", diyor Mendes.
Çocuksuz bir hayat, insanların çocukları olduğunda yapamadıkları aktiviteleri yapmalarına olanak tanır. "Benim kendi isteğime göre seyahat etmeyi veya bir yere gitmeyi seçebileceğimi görüyorum. Çocukları bir bakıcıya veya aile üyelerine bırakma endişesi yaşamıyorum. Kendi kendime yapabileceğim şeyleri yapma özgürlüğüne sahibim", diyor Mendes.
Gelecekte, ikisinin de ana arkadaşı olacağını planlıyorlar. "Her zaman düşündüm: Sevdiğim kişiyle evleneceğim. Ancak, iyi sohbetler edebileceğim bir kişiyle evlenmek istiyorum", diyor Zelenski.
Çift, birçok arkadaşın da çocuk sahibi olmayı tercih ettiğini söylüyor. "Arkadaşlığımız da çoğunlukla çocuk sahibi olmayı tercih eden kişilerle oluşuyor. Belki gelecekte, birbirimizi birbirimize bakacağız", diyor Mendes.
Çocuksuz çiftlerin oranı, 2000 ile 2022 yılları arasında ülkede iki katına çıktı, diyor Nüfus Sayımı. 2000'de, bu çiftler, çiftlerden oluşan aile düzenlerinin %12'sini oluştururken, 2022'de bu oran %24'e ulaştı.
Daha fazla görünürlüğe kavuşan aile düzenlerinden biri, LGBTQIA+ popülasyonu tarafından oluşturulan düzenlerdir, bu insanlar her zaman çocuk sahibi olmak için alternatifler aramamak isteyebilir.
37 yaşındaki psikolog Marcos Souza, on yıldan fazla süredir evlidir. O ve eşi, çocuk sahibi olmayı düşündüler, ancak bu fikirden vazgeçtiler. "Ben de, arkadaşlarımın çocukları için en iyi enişeyim olmaya çalışıyorum", diyor Souza. Çocuk sahibi olmamak, kendisi ve partneriyle olan ilişkide daha fazla özgürlük sağladığını değerlendiriyor.
"Gelecekte beni kim bakacak, benim emeklilik, arkadaş çevrem ve ailem, aynı zamanda ben kendim. Çocuk sahibi olmanın gelecekteki bakımla bir bağlantısı olacağını hiç düşünmemiştim. Aslında, bu, aile ilişkilerinde ve çocuklara yönelik beklentilerde çok büyük bir tehlike olduğunu düşünüyorum", diyor.
Bakımın ticareti
Çocuk sahibi olmayı planlamayan insanlar, gelecekte bakımı ödeme durumunu olası bir gerçek olarak görüyor. "Benim için, yaşlılıkta rahat bir yaşam için bir yerde para biriktirmek daha mantıklı, böylece aile bağları üzerinden bağımlı kalmamak için başkasına ihtiyaç duymam", diyor Araújo. Gelecekteki bakımı düşünerek çocuk sahibi olmak da büyük bir mali yük olduğunu değerlendiriyor.
Brezilya, Fransa ve Japonya'daki bakımların profesyonelleşmesi üzerine araştırma yapan Hirata, demografik değişikliklerin bakımların profesyonelleşmesinin giderek daha yaygın hale gelmesine yol açtığını belirtiyor.
"Aile ilişkileri, Brezilya'da baskındır, çünkü birçok aile hala yaşlıları veya bağımlı kişileri bakabiliyor. Bu nedenle, çocuğunuz varsa, o size bakacağı fikri yaygın. Ancak, devletin da bakıma katıldığı programlar olduğunda, aile ilişkilerinin azalması da söz konusu," diye ekliyor.
Geçtiğimiz Aralık ayında, "Brasil que Cuida" planı hayata geçirildi.ülkede kamu politikaları kapsamındabakım hizmetleri, bu da yaşlıları içeriyor. Federal hükümete göre, bu girişim, yardıma ihtiyaç duyan veya bakım veren kişilerin haklarını güvence altına almak amacıyla oluşturulmuştur. Uzmanlara göre, bu önlemler henüz erken aşamada, ancak federal hükümet, önümüzdeki yıllarda bu projeye ilişkin onlarca girişim başlatmayı vaat ediyor.
Japonya ve Fransa'da yerel yönetimler tarafından finanse edilen programlar mevcut. Sosyolog, diğer ülkelerde olduğu gibi, Brezilya'nın da giderek daha fazla, kurum veya özel bakım verenler aracılığıyla, bakımı bir ticari faaliyet haline getirme yolunu izlemesi gerektiğini belirtiyor.
"Burada, Brezilya'da, bu tür profesyonel bakımla ilgili bir durum, nispeten yeni bir durum. Ancak, ülkenin önemli ve hızlı yaşlanması nedeniyle, bu bakım pazarı değişecek", diyor Hirata.